Kamulaştırma, kamu yararı için özel mülkiyetteki bir taşınmazın tamamının veya bir kısmının bedeli ödenerek kamu adına alınmasıdır. Enerji projelerinde direk yeri, trafo sahası, şalt sahası, yol, kablo güzergahı veya enerji nakil hattı koridoru için yapılabilir.
Teknik açıdan
Önce projenin kesin güzergahı ve tesis yerleri belirlenir. Hangi parsellerin etkilendiği tespit edilir. Direk yerleri, trafo/şalt sahası alanı, yol ve irtifak koridoru harita üzerinde gösterilir.
Kadastro ve tapu bilgileri alınır. Parsel sınırları, koordinatlar, alan hesapları, etkilenen yüzölçümü, direk yeri alanı ve irtifak hakkı alanı belirlenir. Kamulaştırma planı hazırlanır. Gerekiyorsa ayırma/ifraz krokileri, aplikasyon ve ölçüm işleri yapılır.
Hukuki açıdan
Kamulaştırma için öncelikle kamu yararı kararı alınır. Yetkili idare, taşınmaz maliklerini ve tapu kayıtlarını tespit eder. Değerleme yapılarak kamulaştırma bedeli belirlenir.
Öncelikle maliklerle anlaşma yolu denenir. Anlaşma sağlanırsa bedel ödenir ve tapuda devir veya irtifak hakkı işlemi yapılır. Anlaşma olmazsa idare mahkemeye başvurur; mahkeme bedel tespiti ve tescil kararı verir. Bedel malik adına yatırılır ve taşınmazın mülkiyeti veya kullanım hakkı idareye geçer.
Enerji projelerinde iki durum sık görülür:
- Tam kamulaştırma: Trafo sahası, şalt sahası, direk yeri gibi alanlarda mülkiyet tamamen alınabilir.
- İrtifak hakkı: Enerji nakil hattı altında mülkiyet maliklerde kalır; ancak yapılaşma, ağaç dikimi veya kullanım üzerinde sınırlama olabilir.